 |
Прыстойнасць, дабрыня і немітуслівая пачцівасць маюць значэнне, калі агульнае нашых асобаў болей за суму нашых пажадаў.
|
Чувак садзіцца
ззаду мяне ў кінатэатры, ягоныя брудныя боты адразу апынаюцца на маіх парэнчах.
Не, у яго не чэшуцца рукі і ён не хоча атрымаць ад мяне ў морду, ён абсалютна спакойны.
Проста ён не заўважае, што я прысутнічаю.
Таму ягоныя брудныя гаўнаступы апынуліся ў мяне пад носам – глыбока ўнутры маёй
асабістай прасторы, менавіта там, дзе яны найбольш не да месца.
Я паварочваюся і сурова аглядаю парушальніка:
звычайны хлапец гадоў дваццаці з гакам, які забурыўся ў кіно з сябрамі. Ніякай
агрэсіі ў поглядзе і бандыцкіх тату на шыі, ні п’яны і нібы неабкураны. Тым не
менш, вось яны, гэтыя паскудныя боты, якія моляць аб забіцці іх носьбіта на
месцы. “Прыбяры ногі”, – папрасіў я, не павышаючы голасу. “Ну ты ж нясупраць,
дружа?” – адказвае ён. Гэтаму даўно не даць веры, але людзі да гэтага часу
прыязджаюць у Англію са спадзевам увачавідкі ўбачыць радзіму добрых манераў:
Дэвіда Нівена, які прытрымлівае дзверы; Хью Гранта, які падносіць торбы
старэчам; сэра Роджара Мура, які здымае капялюш. У выніку іх сустракае Востраў
свіняў.
Востраў свіняў
стаіць на моцным грунце сацыяльнага аўтызму і трымаецца за эгаізм, пафігізм і хамства. У галаве тыповага
тутэйшага віруе кактэйль пыхлівасці, дурноты і гратэскава ўзнятай самаадзнакі.
Ён (кактэйль) і дазваляе ім верыць, што нам падабаецца лавіць пахі іх брыдкага
стрытфуду, слухаць ідыёцкія размовы, цярпець іх боты пад носам.
Дзякуючы жыхарам
Вострава звычайныя штодзённыя справы – паездка ў грамадскім транспарце,
наведванне кіно, шпацыр – ператвараюцца ў пакуту.
Што стала з добрымі
манерамі? Калісьці гэтая краіна, якую марылі пабачыць замежнікі, сапраўды
існавала. Тут жыла нацыя, якая фанатычна верыла ў добрыя манеры і пераўтварала ветлівасць у рэлігію. Я не маю на ўвазе этыкет. Гаворка пра сапраўдную пачцівасць
– павагу да незнаёмых людзей, якая не дазваляе твайму сабаку насраць у
пад’ездзе, каб суседзі наступілі на свежыя гаўнякі па дарозе на працу; пра
сціплыя добрыя ўчынкі і маленькія жэсты ўсвядомленнага стаўлення да
навакольных, на якіх гартавалася брытанская цывілізацыя; пра інстынктыўную
прыстойнасць, заснаваную на жаданні не напружваць сабою навакольных. Мы былі
нацыяй, якая выконвала чаргу, калі з неба ляцелі нямецкія бомбы; нацыяй, якая
выбачалася, калі нехта раптам нам наступаў на нагу. На Востраве свіняў усё гэта
запамяталі; замест мы маем тое, што Тэадор Далрымпл называе “асартыментам
абыякавасці ў стаўленні да грамадскай прасторы”, або, прасцей кажучы,
махрыстым эгаізмам.
Справа нават не ў
дурных манерах, грубасці ці непавазе. Справа ў перакананасці, што ты маеш права
навязваць сябе іншым, урывацца ў асабістую прастору навакольных. Тутэйшым з
Вострава свіняў абыякава, ці вас раздражняе музыка, якую яны слухаюць у
аўтобусе, ці ванітны водар гамбургераў. Ім усё роўна, таму што вы для іх не
існуеце. Вашыя перажыванні не фіксуюцца хамячынымі мазгамі сацыяльных аўтыстаў:
чувак, што сядзеў ззаду ў кінатэатры, настолькі ізаляваны ў сваім драбнюткім
свеце, што ўсе астатнія для яго з’яўляюцца нябачнымі. І такіх, як ён – мільёны.
Добрыя манеры зараз
не ў модзе; пачцівасць – смешная старамодная штука кшталту дэфіцыту на бананы
або сямейнай бялізны. Адзін культуролаг назваў сучаснае хамства “апраўданым
адмаўленнем прэтэнзій кіруючага класу на тое, каб яго паважалі”. У сваёй кнізе
“Соры! Англічане і іх манеры” Генры Хітчынгс піша – “Добрыя манеры асацыююцца з
прэтэнцыёзнасцю, цэрымоннымі перасцярогамі, адмаўленнем прагрэсу і нават з
крывадушнасцю – не кажучы ўжо пра канфармізм, шэрасць і знішчэнне асобы”.
Добрыя манеры
старамодныя, крывадушныя, а цывілізаваныя паводзіны, якія калісьці меліся на
ўвазе, зараз лічацца бязглуздымі і пустымі. Хіба так, напышлівая ветлівасць
бывае непрыемнай: кубкі ў “Старбаксе”, якія фамільярна клічуць нас на імя,
ліслівыя афіцыянты. Добрыя манеры паходзяць ад пачуцця тоеснасці і агульнасці з
іншымі людзьмі, ад усведамлення таго, што іншыя маюць вартасць. Касуючы рытуалы
пачцівасці, мы спадзяваліся пабудаваць свет, пазбаўлены буржуазных умоўнасцяў,
і зажыць у валадарстве асабістай свабоды. А ў выніку трапілі на Востраў свіняў.
Свіняў вярбуюць у
інтэрнеце і па мабільным. За вечаровым сталом у наш час прынята сядзець і
тыркаць у смартфоны, замест таго, каб узірацца ў абліччы тых, каго кахаеш ці
любіш. Непакаранае хамства, паталагічны саліпсізм і выбар асабістых неабходнасцяў у якасці
галоўнай каштоўнасці – усё гэта ўзнагароджваецца і ўзмацняецца анлайн.
Намагацца стрымаць анлайн-хамства – гэта тое самае, што будаваць дамбу з
фанеры. Кожны дзень у лічбавы сусвет выплёўваецца чатырыста мільёнаў твітаў.
Таму што ў фэйсбуку сядзіць мільярд чалавек. Таму што ў сайта ask.fm,
дзе можна ананімна абліваць брудам сабе падобных, пяцьдзясят сем мільёнаў
карыстальнікаў.
Зразумела, Востраў
свіняў нарадзіўся не ў інтэрнеце. Ягоныя карані – у пасляваенным грамадстве,
дзе індывідуалізм ператварыўся ў новую рэлігію, а патрэбы асобы сталі шанавацца
больш за ягоныя абавязацельствы перад краінай, грамадствам і іншымі асобамі.
Тым не менш, новыя тэхналогіі забяспечылі востраву скок у развіцці, даўшы яго
жыхарам магчымасць выйсці на сувязь з усім светам, застаючыся ізаляванымі ад
іншых людзей. Дурныя манеры – кісларод інтэрнету; ніколі яшчэ ў гісторыі
чалавецтва права голасу не атрымоўвала такая вялікая колькасць людзей, якім
абсалютна няма чаго сказаць.
Нормы паводзінаў
змяняюцца разам з часам. Я не памятаю, каб шорты былі сацыяльна прымальным
відам верхняга адзення для дарослых мужчынаў. Мужчына апранаў шорты калі прымаў
удзел у спартыўным спаборніцтве ці біў фашыстаў у пустыні. Сёння мужчыны
апранаюць шорты на працу і нават у тэатр. Раней мужчыны не апраналі шорты ў
тэатр, сцерагліся, што іх прымуць за ідыётаў. Зараз ім абыякава, што пра іх
падумаюць. “Вуліца – гэта сталовая англічаніна, – піша Тэадор Далрымпл, – а
таксама яго вядро для смецця”. Далрымпл праехаўся з Лондана ў Глазга і
занатаваў уражанні ў кнізе-выраку Востраву свіняў пад назваю “Памыйня: як чужое
смецце абумоўлівае нашае жыццё”. Далрымпл панура каталагізуе памыйню, што
прадставілася яму па шляху: газеты за ўчора, зламаныя цацкі, іржавыя
аўтазапчасткі. Але галоўным чынам пластыкавыя пакеты, які калісьці захоўвалі
харч жыхароў Вострава свіняў, і жасцяныя слоікі з-пад іх пойла, выкінутыя праз вокны, каб іх
падабраў міфічны дворнік. Знаёмае пачуццё: краіну, у якой мы выраслі, не
пазнаць: яна стала чужою, чужою і нялюбай. Востраў свіняў – гэта зусім іншая
краіна.
Але так не павінна
быць. Сацыёлаг Эдвард Шылс піша: “Цывільнасць – гэта прынцып, які сцвярджае
магчымасць грамадскага дабра, пагадненне падтрымліваць грамадскі парадак,
нягледзячы на канфлікты інтарэсаў і ідэалаў”. Інакш кажучы, калі мы шануем
грамадскую карысць, калі мы верым, што грамадства па-мінуламу існуе, то не
павінны забруджваць наша асяроддзе смеццем, шумам, відовішчам нашых бледных
валасатых ног. Мы павінны думаць пра іншых, пра пачуцці іншых людзей – не таму,
што нашыя паводзіны скутыя межамі гнуслівых прыстойнасцяў, а таму, што мы
людзі.
Зжывацца адзін з
адным – гэта цудоўна. Прыстойнасць, дабрыня і немітуслівая пачцівасць маюць
значэнне, калі агульнае нашых асобаў болей за суму нашых пажадаў. Старажытная
цывільнасць пабудаваная на прыгожай ідэі – я такі ж добры, як і іншыя, але не
лепей за ўсіх. Цягнучыся па засеяннай смеццем дарозе, мы зрубілі другую частку
раўнання.
Тоні Парсанс, Лондан, 2013.
Пераклаў - Зміцер Трафімчук.
